De jaren zestig waren voor Alkmaar geen rechte lijn omhoog. Alkmaar '54 begon het decennium in de Eredivisie, zakte daarna weg naar de Tweede Divisie en eindigde als AZ'67 weer op het hoogste niveau. Tussen die uitersten ontstond de clubnaam die later zou blijven hangen.
De promotie van 1960 had Alkmaar '54 voor het eerst naar de Eredivisie gebracht. Onder trainer Piet de Wolf bleek dat niveau zwaar. De ploeg eindigde in het seizoen 1960-1961 als zeventiende en degradeerde direct terug naar de Eerste Divisie.
Toch had dat seizoen een wedstrijd die in Alkmaar bleef hangen. Op 6 november 1960 won Alkmaar '54 met 2-0 van Ajax. Nico Wagemaker en Piet Buis maakten de doelpunten.
Voor een club die net kwam kijken op het hoogste niveau was dat een uitslag met gewicht.
Terug naar beneden
Na de degradatie werd het niet meteen beter. De Wolf werd opgevolgd door Bonnie Bult, maar Alkmaar '54 raakte in 1962 opnieuw een niveau kwijt. Door de herindeling van het betaalde voetbal zakte de club naar de Tweede Divisie.
Het seizoen 1962-1963 gaf wel een ander soort bewijs. In de competitie kwam Alkmaar niet verder dan de vierde plaats, maar in de KNVB Beker ging de ploeg ver. Alkmaar '54 haalde voor het eerst de halve finale.
Die bekerrun was geen toevalstreffer tegen kleine clubs. Alkmaar schakelde landskampioen Feyenoord uit en won daarna ook van GVAV. Pas Willem II hield de ploeg na verlenging uit de finale.
Weer omhoog
In 1963 keerde Ludwig Veg terug als trainer. Met Barry Hughes als speler kwam er nieuw leven in de ploeg. Alkmaar '54 werd in 1963-1964 kampioen van de Tweede Divisie A.
Promotie kwam niet via de kortste weg. De beslissingswedstrijd tegen NEC ging verloren, waarna een nacompetitie nodig was. Daarin pakte Alkmaar alsnog de terugkeer naar de Eerste Divisie.
De vreugde was groot omdat de club twee jaar eerder nog uit de Eerste Divisie was weggevallen. Alkmaar '54 had zijn plaats in de middenlaag van het betaalde voetbal heroverd. De Eredivisie was nog niet terug, maar de richting was veranderd.
Hughes en gemiste promotie
Barry Hughes nam later het trainerschap over. Onder hem draaide Alkmaar '54 weer mee bovenin de Eerste Divisie. In 1965-1966 lag promotie naar de Eredivisie opnieuw binnen bereik.
De beslissing viel op de laatste speeldag tegen NAC. Alkmaar moest winnen, maar verloor met 0-3. NAC ging omhoog en Alkmaar bleef achter.
Een jaar later zakte de ploeg weer terug in de ranglijst. Alkmaar '54 begon het seizoen 1966-1967 nog veelbelovend, maar eindigde uiteindelijk als twaalfde. De club had een sterke achterban en geschiedenis, maar sportief was het perspectief kwetsbaar.
De Zaanse lijn
Aan de andere kant van Noord-Holland speelde FC Zaanstreek met dezelfde vraag. De club was ontstaan uit de profafdeling van KFC en had de broers Klaas en Cees Molenaar op de achtergrond. FC Zaanstreek promoveerde in 1966 naar de Eerste Divisie en eindigde een jaar later boven Alkmaar '54.
De aanleiding lag bij Wim de Jager, de sterke aanvaller van FC Zaanstreek. Alkmaar '54 wilde hem naar Alkmaar halen, maar tijdens de gesprekken werd duidelijk dat beide clubs financieel kwetsbaar waren.
Die interesse werd groter dan een spelerskwestie. Uit de transfergesprekken groeide het idee dat samen doorgaan meer toekomst bood dan apart blijven zoeken.
Alkmaar had de historie en het stadion. De Zaanstreek bracht een tweede voetbalwortel en de Molenaars mee.
AZ'67 ontstaat
In 1967 fuseerden Alkmaar '54 en FC Zaanstreek. De nieuwe club ging verder als AZ'67: Alkmaar-Zaanstreek, met het oprichtingsjaar in de naam. AZ werd op 10 mei 1967 opgericht.
De fusieclub kreeg Alkmaar als basis en speelde in de Alkmaarderhout. AZ'67 werd een voortzetting van Alkmaar '54, met de Zaanse lijn erbij. KFC, FC Zaanstreek en de broers Molenaar werden onderdeel van hetzelfde verhaal.
Sportief viel de fusie meteen goed. Onder trainer Lesley Talbot verloor AZ'67 pas laat in het seizoen voor het eerst. De ploeg eindigde in 1967-1968 als tweede in de Eerste Divisie en promoveerde naar de Eredivisie.
Terug in de Eredivisie
Talbot vertrok na de promotie en Wim Blokland nam het over. Het eerste Eredivisieseizoen van AZ'67 werd zwaar. De club eindigde als vijftiende, gelijk met DOS en Volendam op 23 punten, en moest via de nacompetitie lijfsbehoud afdwingen.
AZ'67 bleef erin. Daarmee was de eerste opdracht na de fusie gehaald: terugkeren naar de Eredivisie en daar overeind blijven.
In 1969-1970 ging dat al rustiger. Onder Robert Heinz eindigde AZ'67 als twaalfde.
De jaren zestig begonnen met Alkmaar '54 als jonge profclub op het hoogste niveau. Ze eindigden met AZ'67 als fusieclub met grotere ambities. De echte top kwam pas later, maar de basis voor die sprong werd in dit decennium gelegd.