Op 29 september 2014 werd John van den Brom aangesteld als trainer van AZ. De Amersfoorter nam in Alkmaar het stokje over van Marco van Basten en wist zijn ploeg in vier jaar tijd tweemaal naar de bekerfinale te leiden en eindigde in de eredivisie als vierde, zesde en tweemaal als derde.

Komende zondag kan Van den Brom tegen Feyenoord Georg Kessler evenaren als de op een na langstzittende trainer van de club. De coach zit dan voor de 177ste maal op de bank van AZ en hoeft dan enkel nog Louis van Gaal voor zich te dulden. De trainer van de kampioensploeg had 181 maal de leiding over het Alkmaarse equipe. Een aantal dat Van den Brom op 7 oktober in de Amsterdam kan evenaren in de uitwedstrijd tegen Ajax. Twee weken later kan hij het record van Van Gaal overnemen als AZ op bezoek gaat bij FC Utrecht.

‘Ik had dit eerlijk gezegd niet verwacht’, geeft de trainer aan in een gesprek met AZFanpage. ‘Ik ben sowieso geen trainer die aan carrièreplanning doet. Al had ik aan het einde van vorig seizoen natuurlijk wel in de gaten dat ik mijn vijfde seizoen in zou gaan en hoorde ik dat ik de langstzittende trainer zou worden. Maar toen ik in 2014 tekende heb ik daar geen moment rekening mee gehouden. Als je kijkt naar mijn loopbaan tot nu toe, met drie jaar AGOVV, een jaar ADO, een jaar Vitesse en bijna twee jaar Anderlecht dan past dat ook eigenlijk helemaal niet in dat beeld. Maar ik vind het natuurlijk wel heel mooi.’

Combinatie

Zeker in het huidige voetbal is het ongekend dat een trainer zo lang bij een club actief is. Toch heeft Van den Brom wel een verklaring voor de succesvolle samenwerking. ‘Dit is echt een club die wordt gerund door mensen en niet door eigenaren of mensen die er voor zichzelf zitten. Je hebt de club, maar je hebt ook de mensen binnen de club, waar je als trainer heel veel mee van doen hebt. Dat is denk ik wel een heel mooie combinatie, omdat ik in het verleden bij clubs heb gewerkt waar je niet zo nauw betrokken bent bij het reilen en zeilen binnen de club.’

Opleiding

‘Natuurlijk zijn er ook de sportieve successen en is er de opleiding. Dat moet ook bij je passen als trainer, maar dat vind ik juist mooi. Ik vind het geweldig om met jonge spelers te werken. Er is niets mooiers dan jonge spelers een ontwikkeling door te zien maken en dan vervolgens door te zien breken. Dat is echt super gaaf. En daar zijn we hier natuurlijk hartstikke goed in.’

De afgelopen seizoenen braken er onder meer met Haps, Luckassen, Til, Koopmeiners, Stengs en Boadu al diverse jeugdspelers door. Een bewuste keuze van de club. ‘Na het afgelopen seizoen zijn we bijvoorbeeld twee belangrijke spelers kwijtgeraakt. Dan moet je naar oplossingen zoeken. We wisten dat we Myron hadden en dat het één van de grootste talenten van Nederland is. Dan ga je de keuze maken. Haal je een dure speler, waardoor Myron wellicht niet had gespeeld, of doe je het op de manier waar we nu voor gekozen hebben? We hebben nu twee type spitsen, zodat we eventueel per wedstrijd de positie anders in kunnen vullen.’

12-08-2018: Voetbal: AZ v NAC Breda: Alkmaar
(L-R) Owen Wijndal (AZ), Myron Boadu (AZ), Bjorn Johnsen (AZ)
Eredivisie 2018/2019

Buiten Boadu zijn er nog legio andere talenten die op de deur kloppen. Zo maakte Wijndal al op jonge leeftijd zijn debuut en staan jongens als Helmer, Reijnders, Hoedemakers en Schendelaar klaar om in de nabije toekomst hun plekje te verwerven. ‘En vergeet niet dat Calvin er ook weer aan gaat komen’, vult Van den Brom aan. ‘Ik kan niet wachten om hem weer bij de groep te halen. Dat is echt een megatalent.’

De oefenmeester geniet zichtbaar als hij vol trots over zijn pupillen praat. ‘Ik zeg soms wel eens gekscherend dat ik met al mijn kinderen op stap ben. Maar het zijn ook echt allemaal leuke jongens en bovendien goede voetballers. Ik denk ook dat het publiek dat graag ziet. Natuurlijk maken ze soms fouten, maar ik wil juist dat ze dat frivole blijven houden.’

Aansluiting

Toch is het met al die talenten nog niet gelukt om de laatste jaren van een club uit de top drie te winnen, iets waar de coach ook wel een beetje mee zit. ‘Dat is frustrerend, als het voor iemand frustrerend is dan is het voor mij. Maar ook voor die jongens. Er is echter maar één manier om daar vanaf te komen en dat is door een keer te winnen. Hopelijk doen we dat zondag al, dan kunnen we dat achter ons laten.’ Bang dat het in de koppies van de spelers gaat zitten is Van den Brom echter niet. ‘Nee, die jongens denken echt niet ‘zondag komt Feyenoord, nu kunnen we niet winnen’, zo werkt dat echt niet. Daar geloof ik niet in.’

Buiten het feit dat er de laatste jaren niet gewonnen werd van een club uit de top drie harken Ajax en PSV dit seizoen de miljoenen binnen in de Champions League. Met name de Amsterdammers investeren fors in de selectie, waardoor het voor de Alkmaarders alleen maar moeilijker lijkt te worden om aansluiting te vinden met de nationale top. ‘Financieel wordt het gat wel steeds groter als je ziet dat zij veertig miljoen binnenhalen met Europees voetbal. Dat ga je niet zomaar eventjes dichten. De investeringen die zij doen in spelers zijn voor ons ondenkbaar. En toch, daar zijn wij toch wel een beetje eigenwijs, in de goede zin van het woord, dat wij het op onze eigen manier proberen te doen. Met onze opleiding en dat lukt toch wel aardig.’

‘Alleen of we echt nog in staat zijn om een prijs te winnen zal moeten blijken. Al zie ik niet in waarom niet. We zijn twee keer dichtbij geweest. Je wint niet, dus dat zegt natuurlijk allemaal niks, maar je zit er wel bij. Het hoeft maar één keer goed te vallen en dan heb je de ambitie die je hebt uitgesproken behaald’, waarmee Van den Brom desgevraagd reageert op de stelling of de in 2016 uitgesproken ambitie van Max Huiberts haalbaar is. De Directeur Voetbalzaken gaf toen aan binnen vijf jaar een prijs te willen winnen, hetzij de landstitel dan wel de beker.

Teleurstelling

Tweemaal was de ploeg de laatste jaren dichtbij het winnen van de beker. Beide keren ging de ploeg echter in de Kuip onderuit tegen respectievelijk Vitesse en Feyenoord. Met name het verlies tegen de Rotterdammers kwam de Alkmaarders op veel kritiek te staan en dan vooral vanwege de gekozen speelwijze met vijf verdedigers. Toch heeft Van den Brom geen spijt van die keuze. ‘Nee. Ik heb daar nul spijt van. We hebben die wedstrijd niet uitgevoerd wat we kunnen. We hebben onder ons niveau gespeeld. En welk systeem je dan ook speelt, dan wordt het moeilijk.’

22-04-2018: Voetbal: AZ v Feyenoord: Rotterdam
(L-R) Ron Vlaar (AZ)
Toto KNVB bekerfinale 2017/2018

‘En het was uiteindelijk een beslissing die we als complete staf, met de spelers, hebben genomen. Daar hebben we het heel goed met elkaar over gehad. Daar gaat een heel traject aan vooraf. En natuurlijk verloren we die wedstrijd daarvoor tegen PSV ook met vijf verdedigers, alleen vraag niet hoe we die verloren. Maar zelfs als je die wedstrijd tegen PSV had gewonnen, had je de finale kunnen verliezen. Alleen had je dan deze discussie niet gehad. Bovendien, we hebben vorig jaar ook in die andere wedstrijden tegen de top drie niet gewonnen. Ook niet toen we in ons eigen systeem speelden.’

Desgevraagd geeft de oefenmeester aan waarom er in de finale werd gekozen voor de vijf spelers achterin: ‘De grootste afweging was om in eerste instantie tegendoelpunten te voorkomen. En aanvallend onze goede kanten te benutten met Svensson die hoger kwam te spelen… Alleen kwam het er helaas niet uit omdat we niet ons niveau wisten te halen.’

Realisme

De nederlaag in de Kuip, samen met het uitblijven van resultaten tegen de topclubs, versterkt soms de roep om forse investeringen. Er wordt dan met een schuin oog gekeken naar het beleid van Ajax, iets dat Van den Brom probeert te weerleggen. ‘Dat is niet met elkaar te vergelijken. Het wil niet zeggen dat als je voor tien miljoen verkoopt dat je ook voor tien miljoen moet kopen. Dat is niet realistisch.’

‘Wat wij altijd doen als er jongens vertrekken, is allereerst kijken naar wat we hier hebben. Pas daarna gaan we eventueel kijken op welke positie(s) we versterkingen nodig hebben. Dan gaan we kijken met Max en de scouts hoe we dat gaan invullen. Wij zijn geen club die gearriveerde spelers gaat halen. Wij willen jongens halen die we kunnen doorontwikkelen. Alleen de buitenwacht ziet dat soms anders. Die zien dat we Wout en Alireza voor veel geld hebben verkocht en verwachten soms grote aankopen terug. Zo werkt dat natuurlijk niet. Ik vind dat tekort door de bocht.’

18-04-2018: Voetbal: AZ v Vitesse: Alkmaar
(L-R) Alireza Jahanbakhsh of AZ, Wout Weghorst of AZ
Eredivisie 2017/2018

Johnsen

Een van de aankopen die deze zomer naar Alkmaar kwam was de Noor Bjørn Johnsen. De spits kwam echter pas na het Europese debacle, iets wat ook voor de nodige gefronste wenkbrauwen heeft gezorgd. Ook Van den Brom geeft aan dat hij hem graag wat eerder bij de groep had gehad. ‘Het aantrekken van Johnsen heeft inderdaad wat langer geduurd. Dat is jammer’, al weigert de coach de Europese uitschakeling daaraan op te hangen. ‘Als wij hem eerder hadden gehad had hij eerder op het niveau gezeten dat wij willen. En niet eens alleen voor die Europese wedstrijden hoor. Het blijkt alleen elke keer dat spelers die hier komen de tijd nodig hebben om te acclimatiseren. Het is niet zo dat als je een jongen van de ene club haalt en hier neerzet dat hij direct doorgaat waar hij gebleven is. Zo werkt dat echt niet.’

Verloop

Het vervangen van spelers is een fenomeen waar de coach geregeld mee te maken krijgt. Na zijn eerste seizoen zag de trainer liefst zeven spelers vertrekken, al wist hij vooraf waar hij aan begon. ‘Op het moment dat ik binnenkwam wist ik dat er verkocht moest worden om binnen de budgetten te blijven die uit het verleden nog gerealiseerd moesten worden. Als ik dat weet vind ik dat prima. Aan het einde van het jaar moesten we voor een bepaald bedrag verkopen om de boel draaiende te houden. Als je dat weet ga je daarmee aan de slag en moet je daar ook niet over zeuren.’

Het komen en gaan van spelers heeft volgens de oefenmeester zowel voor- als nadelen. ‘Voor de wedstrijd tegen Heracles zaten we in een hotel waar we twee jaar geleden ook waren in de voorbereiding. Tijdens de wandeling had ik het erover met Niels Kok (inspanningsfysioloog red.) en vroegen we ons af welke spelers er toen bij waren. Volgens mij kwamen we toen tot drie spelers. Af en toe kijk je wel eens naar wat er allemaal vertrokken is en droom je er wel eens over hoe het zou zijn als je dat bij elkaar had kunnen houden…’

Toch is het voor de Amersfoorter geen reden om met weemoed achterom te kijken. ‘Aan de andere kant is het gezond om een natuurlijk verloop te hebben. Als je vijf jaar met dezelfde groep zit kan het ook wel eens moeilijk worden. Wat dat betreft is het ook inherent aan het voetbal en moet je daar ook niet te moeilijk over doen.’

Kritiek

Of het nu door het natuurlijke verloop kwam of niet, in het seizoen 2016/2017 hadden de Alkmaarders het moeilijk. De ploeg draaide stroef, het voetbal veelal matig tot slecht en AZ eindigde het seizoen op een kleurloze zesde plaats. Iets waar ook Van den Brom niet blij mee was en besefte dat het anders moest. ‘Ik zit ook op die bank om te genieten van mijn elftal. Na dat seizoen ben ik met Max en Robert gaan zitten en hebben we gezegd dat het roer wel om moest. Ik heb me dat seizoen echt zitten verbijten, dat was echt niet leuk. Nu camoufleerde dat wellicht nog een beetje door het Europese succes, als je dat nog zo mag noemen als je uiteindelijk weggepoetst wordt door Olympique Lyon.’

Het kwam de coach op veel kritiek te staan van de eigen supporters en er waren dan ook aantal keer spreekkoren te horen gericht aan zijn adres, al wil de coach daar niet al te zwaar aan tillen. ‘Dat is overal zo. Trainers die winnen zijn de koning en trainers die verliezen zijn de klootzak. Natuurlijk ben ik als trainer eindverantwoordelijk, maar je hebt allemaal mensen om je heen waar je keuzes mee maakt.’

Hoogtepunten

Van den Brom kijkt dan ook met een positief gevoel terug op zijn periode bij AZ tot nu toe. ‘Met name het bereiken van die finales was natuurlijk hartstikke mooi, maar die zijn vooral heel leuk als je wint. Er is alleen helemaal niks aan als je ze verliest. Het is echter wel iets om op terug te kijken en dan met name de wedstrijden daarvoor. Als je die ontlading ziet tegen Twente en Cambuur.’

‘Voor mij was dat eerste jaar ook onwijs mooi. Toen ik kwam stonden we geloof ik twaalfde of dertiende en we eindigden op de derde plaats. Ook die ontlading was fantastisch. Het spelen van Europees voetbal is ook altijd mooi. Wat dat betreft zijn er meerdere hoogtepunten. Ik kan ook enorm genieten van de spelers met wie ik heb gewerkt. Als je ziet dat ze zich hier goed ontwikkeld hebben en dan een mooie stap kunnen zetten. Of dat nu Vincent Janssen naar Tottenham is, of nu Alireza..’

Zonder hoogtepunten zijn er ook geen dieptepunten, en gevraagd naar die momenten is de voormalig middenvelder duidelijk. ‘Dat is niet zo moeilijk, dat zijn natuurlijk die twee finales.’ Beide keren haalde zijn elftal niet zijn gebruikelijke niveau en dat maakt de nederlagen extra pijnlijk. ‘Het zet ons ook wel aan het denken, zeker vorig seizoen. Toen hebben we voetballend echt een goed jaar gehad, met een vast elftal. En dan die ene wedstrijd dat het gevraagd wordt geven we niet thuis.’

Bewustzijn

Inmiddels is de transfermarkt gesloten en kan er min of meer een inschatting gemaakt worden van de selectie ten opzichte van de concurrentie. In het verlengde daarvan kan een doelstelling gevormd worden. De tweevoudig Nederlands kampioen is daarin uitgesproken. ‘Je bent altijd snel geneigd om te kijken naar de positie op de ranglijst. Maar ik vind de manier van spelen veel belangrijker. Vorig jaar was dat een combinatie met een derde plek en een bekerfinale.’

‘Natuurlijk wil je dat dan bekronen met een echte prijs. Want nu zijn het allemaal mooie woorden, maar uiteindelijk heb je nog niks. En we weten allemaal, in het voetbal telt alleen de eerste plek en de beker. En in dat bewustzijn valt wel winst te behalen. Dat we niet zo snel tevreden moeten zijn met een derde plek en mooi voetbal, want wat levert dat op? De mensen zijn blij, je hebt mooie statistieken, maar uiteindelijk heb je niks.’

Op 9 mei 2013 won AZ de KNVB beker door PSV met 2-1 te verslaan.

Persoonlijke ambitie

Op dit moment zit Van den Brom nog prima op zijn plek bij de Alkmaarders, maar ook de 51-jarige oefenmeester kijkt wel eens naar de toekomst. ‘Ik zou ooit nog wel een keertje naar het buitenland willen. Dat staat nog wel op mijn lijstje om een mooi avontuur aan te gaan. Het mooiste is altijd om bij een club te werken waar je ook nog sportief succes kan halen, in een mooie competitie. Maar als dat niet kan, dan kan je echt voor het avontuur gaan. En ik ben bijvoorbeeld echt helemaal Amerika gek dus wie weet…’

Voorlopig wordt zijn contract de laatste jaren steeds met één seizoen verlengd. Iets dat soms de nodige vragen oproept, maar de hoofdrolspeler zelf vindt dit een normaal proces. ‘Samen met Robert Eenhoorn en Max Huiberts ga ik op een gegeven moment rond de tafel, zoals wij hier nu ook zitten. We kijken dan hoe alles is gegaan en wat we komend seizoen voor ogen hebben. Dat bekijken we per jaar. Het heeft helemaal geen zin om voor de langere termijn te gaan kijken. We weten wat we aan elkaar hebben en dat is het belangrijkste. Zolang de chemie aanwezig is zullen we over een nieuw contract gaan praten. Mocht er van een van beide kanten twijfel zijn dan moet je dat bespreekbaar maken en dan kan er een moment komen dat we ieder onze eigen weg gaan.’

Bang voor andere kapers op de kust lijken we voorlopig niet te hoeven zijn, want volgens Van den Brom heeft er nooit een andere club aan hem getrokken. ‘Nee ik heb nooit aanbiedingen gehad van andere clubs. Maar dat hoeft ook niet. Als je kunt werken bij een club waar je het naar je zin hebt, met goede mensen en goede spelers, dan zit je goed’, zegt de oefenmeester tot besluit.

Marius Wiegman

Ik volg sinds halverwege de jaren negentig het voetbal actief, en dan met name AZ. Na jarenlang alleen als supporter in het stadion te hebben gezeten probeer ik dat nu te combineren met een journalistieke benadering. Mijn doel is om verder te kijken dan enkel de uitslag en ook de achterliggende verhalen te achterhalen en analyseren. Dit deel ik dan graag met mijn mede voetballiefhebbers. Mail: Marius.Wiegman@gmail.com